یکی از موانعی که می تواند سد راه تکامل انسان شده باعث تعطیلی عقل و سقوط انسان شود ، قوه ی خیال است.
البته قوه ی خیال یکی از موهبت های بزرگ الهی در وجود انسان است ،چراکه پیشرفت های مختلف بشر در عرصه های مختلف علمی و صنعتی و هم چنین در حوزه ی فرهنگ و هنر و...وصدها و هزاران خلاقیت علمی و تکنولوژیکی، همه و همه در پرتو همین قوه ی خیال به وجود امده و می اید.این قوه با تمام توانمندی عجیبی که خداوند در ان قرار داده است ، اگر در مسیر انحرافی به کار گرفته شود تلفات و اسیب های ناشی از ان بسی گسترده و عمیق خواهد بود.

نفس انسان ذاتآ مجرد بوده و دارای قوای متعددی است.علمای مشهور قوای باطنی را پنج مورد می دانند:
1- حس مشترک2- خیال 3- متصرفه 4- واهمه 5- حافظه(ذاکره).

شیخ الرئیس ابن سینا در نمط سوم اشارات مغز انسان را به سه بطن تقسیم می کند.بطن اول در قسمت پیشانی؛بطن دوم در قسمت پشت سر؛و بطن سوم در میان بطن اول و دوم قرار دارد.
هریک از این بطون سه گانه دارای دو قسمت است:مقدم و موخر.

*مقدم بطن اول جایگاه حس مشترک است،یعنی هریک از قوای ظاهری پنج گانه صور مربوط به خود را از بیرون در یافت کرده و وارد حس مشترک می کنند.به همین دلیل به این قوه "حس مشترک" اطلاق شده است.
*موخر بطن اول جایگاه خیال بوده و در ان صور موجود در حس مشترک حفظ و نگهداری می شود.
*قوه متصرفه در مقدم بطن وسط قرار داردو کارش تلفیق و تصرف در صور و معانی است.
قوه وهم(واهمه)در موخر بطن دوم قرار دارد ، و کارش ادراک معانی جزییه است.
*قوه حافظه نیز در مقدم بطن اخر قرار گرفته و ماموریتش حفظ معانی جزییه است که توسط قوه واهمه درک شده است.

ان چه در این جا مانع پیشرفت و سد راه تکامل است قوه ی متصرفه است، این قوه اگر تحت تدبیر عقل قرار گیرد،"قوه ی متفکره"و اگر تحت وهم و نفس اماره باشد" قوه ی متخیله" خوانده می شود.

ادامه دارد ....

مراد از مانع بودن تخیل نیز در صورتی است که تحت تاثیر هواهای نفسانی و مدیریت شیطان اداره شود.از این رو ادراک حاصل از تخیل را می توان به سه قسم تقسیم کرد:
1.گاهی از صور موجود در خیال صورتی می سازد که مطابق با واقع و خارج است، این تخیل را ،تخیل ادراکی حضوری می گویند.
2.گاهی از صور موجود صور هایی می سازد که اصلآ در خارج موجود نیست مانند انسان هزار سر.اگر این مرحله از تخیل تحت تدبیر عقل و اراده ی انسان اداره شود ، چنین تخیلی تخیل اختراعی فعلی و ارادی است.
3.اما اگر قوه ی متخیله از اختیار عقل خارج شود،وتحت تدبیر وسوسه های نفسانی و شیطانی قرار گیرد، چنین تخیلی تخیل انفعالی خواهد بود.قسم اول و دوم از تخیل یکی از نعمت های بزرگ الهی است که منشأخلاقیت در انسان است اما قسم سوم برای انسان واجتماع بسیار خطرناک و مضر است واگر درست کنترل نشود منشأ بسیاری از تباهی ها و فسادها در فرد و جامعه خواهد بود.

قران در جریان مقابله حضرت موسی با فرعون و مبارزه با سحر ساحران می فرماید:"قالَ بَل اَلقوا فَاِذاحِبالُهُم و عِصِیُّهُم یُخَیَّلُ الَیهِ من سِحرِهِم انَّها تَسعیٰ "
" گفت شما اول بیفکنید ، در این هنگام طناب ها و عصاهای انان بر اثر سحرشان در خیال او چنین به نظر می رسید که حرکت می کند."
همان طور که ملاحظه می شود در این ایه به روشنی ترس ناشی از انفعال خیال در اثر پدیده های بیرونی به تصویر کشیده شده است.

امام علی (ع)در نهج البلاغه خیال پردازی و تسلیم در مقابل این قوه را منشأبدبختی معرفی می کند:"من هاله ما بین یدیه نکص علی عقبیه ومن تردد فی الریب وطئته سنابک الشیاطین ومن استسلم لهلکة الدنیا والاخرة هلک فیهما" ؛ان کس که از هرچیزی ترسید،همواره در حال عقب نشینی است و ان کس که در حال تردید و دودلی باشد،زیر پای شیطان کوبیده خواهد شد،و ان کس که تسلیم حوادث گرددو به تباهی دنیا و اخرت گردن نهد،هر دو جهان را ازدست خواهد داد.